Aoryst

Aoryst (gr. ἀόριστος aoristos – "nieokreślony" lub "nieograniczony"), czasem nazywany z łaciny aoristus – czas lub aspekt gramatyczny, występujący w niektórych językach. W wielu językach pełni przede wszystkim funkcję czasu przeszłego dokonanego (często przeciwstawionego jednak perfectum, mogącemu także wyrażać czynności dokonane, ale o bliższym niż aoryst związku z teraźniejszością), znane są jednak również użycia aorystu jako aspektu czasu przyszłego i / lub trybu przypuszczającego lub życzącego (optativus). Najbardziej znanym przykładem języka o wszystkich tych funkcjach aorystu jest greka klasyczna. Aoryst istnieje też w sanskrycie, języku bułgarskim, serbsko-chorwackim, macedońskim, językach łużyckich i innych.

Dawniej występował jako czas przeszły dokonany we wszystkich językach słowiańskich, odziedziczony po języku praindoeuropejskim. Występował także w archaicznym języku polskim, ale w najstarszych zabytkach języka polskiego naliczono już tylko kilkanaście jego wystąpień. Przykładowa odmiana w staropolszczyźnie:

	sg	pl
1. os.	widziech	widziechom
2. os.	widzie	widzieście
3. os.	widzie	widziechą

Odpowiada ona współczesnemu zobaczyłem/am, zobaczyłeś/aś, itd. Współcześnie występuje w języku górno- i dolnołużyckim, serbsko/chorwackim, bułgarskim i macedońskim. Do niedawna wyraźna była tendencja do używania złożonych czasów przeszłych w miejsce aorystu i imperfectum. Proste czasy przeszłe występowały jedynie w tekstach literackich, w mowie można je było spotkać jedynie w Czarnogórze. W języku chorwackim formy aorystu i imperfectum zachowały się jedynie w języku pisanym. Ostatnio można zauważyć ich stosowanie w języku potocznym w SMS, ze względu na krótkość form.

W językach słowiańskich formy aorystu drugiej i trzeciej osoby liczby pojedynczej są identyczne i nie mają końcówek.

Linki zewnętrzne

• Aoryst i imperfekt w językach słowiańskich. [dostęp 2011-03-20].